"Хаһан даҕаны" Л.Васильева

Саха сирин театральнай эйгэтэ үс сыллааҕыта ыар сүтүктэммитэ... 2017 сыл сэтинньи 25 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыската, Россия үтүөлээх артыыската, «Көмүс мааска» Россия национальнай театральнай бириэмийэтин лауреата, Хаҥалас улууһун уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык киһитэ Анна Ивановна Кузьмина биһиги кэккэбититтэн туораабыта. Анна Ивановна Былатыан Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырыгар 58 сыл эҥкилэ суох сулууспалаабыт аҕа көлүөнэ ытыктабыллаах артыыската этэ. 1955 сыллаахха Анна Ивановна үөрэҕин ситиһиилээхтик бүтэрэн Дьокуускайдааҕы музыкальнай-драматическай театрга артыыһынан үлэҕэ ылыллыбыта. Талаанынан уонна дьулуурдаах үлэтинэн театр күөн туттар артыыската буолбута. Саха, нуучча, атын омук айымньыларынан 150-тан тахса араас уобарастары айбыта. сүрүн оруоллара Весна – А.Островскай «Хаарчаанатыгар», Клея – Г.Фигейредо «Саһыл уонна виноград» (Эзоп) испэктээкилигэр, Сир Ийэ – Ч.Айтматов «Ийэ сиригэр», Леди Макбет, Гертруда – У.Шекспир «Макбетыгар» уонна «Гамлетыгар», Фекла Ивановна – Н.Гоголь «Кэргэн кэпсэтиитигэр», Кэтэриинэ, Агафья – А.Софронов «Таптал» уонна «Бүдүрүйбүт көммөт» испэктээкиллэригэр, эбээ Эухения – А.Касона «Мастар охтубакка кэхтэллэр» испэктээкилигэр, Ивановна – Ф.Буляков «Ньургуһун иккистээн тылыннар» испэктээкилигэр, Понсия – Г.Лорка «Иччитэх дьиэтигэр» (Дом Бернарды Альба), Өрүүнэ эмээхсин – А.Аччыгыйа «Сааскы кэмигэр», Ааныска – С.Ермолаев «Тайвань арыытыгар», Тыыллыма кырдьаҕаһа, Дуглас – В.Харысхал «Эргиллиэм хайаан да», «Көмүөл» испэктээкиллэригэр, Вера Сергеевна – Л.Васильева «Хаһан да?!» испэктээкилигэр, Турусина – А.Островскай «Сатабыллаах саһыл саҕалааҕар», клоун – И.Бергман «Альберти циркэтигэр», Дьукаах дьахтар – Н.Неустроев «Тиэтэйбитигэр» көрөөччү биһирэбилин ылбыттара. «Ыаллыылар» (режиссер Л.Васильева), «Мотуо» (реж.В.Семенов), «Тайвань арыы» (реж. Н.Аржаков) киинэлэргэ айбыт оруоллара эмиэ көрөөччү өйүгэр-сүрэҕэр умнуллубаттык хаалбыттара. Анна Ивановна дьоһуннаах тас көстүүтэ, дьулуруйар уһун уҥуоһа, хатыламмат ураты куолаһа королевалары, тулуурдаах, дьулуурдаах дьахталлары, муударай эмээхситтэри оонньуурга анаммыт курдуктара. Кэмиэдьийэ оруолларын, ардыгар фарсовай да оруоллары, трагедия тыҥааһыннаах оруолларын үрдүк уус-уран таһымнаах уобарастар гына айар талааннааҕа. Анна Ивановна сценическэй баай техникалааҕа, ураты буочардаах сцена маастара этэ. 2003 сыллаахха Анна Ивановна А.Касона «Мастар охтубакка кэхтэллэр» испэктээкилгэ Эухения оруолун иһин «Хаарыан хампа» Саха Өрөспүүбүлүкэтин театральнай фестивалын «Драматическай испэктээкилгэ бастыҥ дьахтар оруола» бириэмийэтин ылбыта. Анна Кузьмина устудьуоннуу сылдьан Саха театрын бастакы артыыстарыттан биирдэстэрэ Николай Гоголев уолугар, бииргэ үөрэнэр үөлээннээҕэр Михаил Гоголевка кэргэн тахсыбыта. Михаил Николаевич Саха театрын биир тутаах, Россия уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа этэ. Кинилэр бииргэ 54 сыл дьоллоохтук олорбуттара, үс оҕолоро үһүөн биллиилээх, ытыктанар үлэһит дьон буолбуттара. Анна Ивановна тапталлаах эбээ, хос эбээ этэ. Анна Ивановна педагогическай үлэнэн дьарыктамматаҕа эрээри, үгүс эдэр артыыстар киниттэн, сцена маастарын быһыытынан, көмөлөһөрүгэр көрдөһөллөрө. Онуоха хаһан да аккаастаабата, эдэр артыыстары кытта үөрүүнэн дьарыктанара. Анна Ивановна артыыс маастарыстыбатыгар уонна сценаҕа саҥарыыга үөрэппит-такайбыт, бэйэтин «кистэлэҥнэригэр» уһуйбут артыыстара элбэхтэр. Анна Ивановна Саха театрын Уус-уран сэбиэтин солбуллубат чилиэнэ этэ, бүтүн коллектив кини санаатын сыаналыыра. Кини кэнники кэмҥэ эдэр артыыстар үтүө доҕордоро, ыйан-кэрдэн, сүбэлээн биэрэр наставниктара этэ. Анна Ивановна – Саха театрын суобаһа, кытаанах уонна муударай сүбэһитэ, Нуучча театральнай оскуолатын үгэстэрин бэриниилээх салҕааччыта этэ. Кини Саха театрыгар эрэ буолбакка, Өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннаһыгар улахан аптарытыаттааҕа, ытыктанара. Киниттэн өрүү сүбэлэтэллэрэ, араас тэрээһиннэргэ ыҥыраллара. Анна Ивановна «Саха» национальнай иһитиннэрэр компания «Умнуллубат сулустар» телевизионнай биэриитин ааптара уонна ыытааччыта этэ. Ити хас да түһүмэхтээх биэрии эфиргэ 2004 сыллаахха тахсыбыта. Анна Ивановна ити биэриилэригэр Саха театрын бастакы артыыстарын, үтүөлээх, норуот биһирэбилин ылбыт уонна ааттара умнуллубут артыыстар тустарынан көрөөччү киэҥ араҥатыгар кэпсээбитэ. Ити биэриилэри бэлэмнээри Анна Ивановна элбэх архыып матырыйаалларын хомуйбута. Бу кини кэлэр көлүөнэлэр Саха театральнай искусствотын төрүттээбиттэри өйдүүллэрин, умнубаттарын туһугар историяҕа хаалларбыт сүдү кылаата буолар. Биэриилэрин барытын түмэн Анна Ивановна «Умнуллубат сулустар» диэн кинигэ таһаартарбыта билигин биһиэхэ үтүө өдөбүнньүк буолар. Кини айар киһи быһыытынан тутуһар, батыһар идеята – репертуарга д2005 сыллаахха «Гражданскай килбиэн» бэлиэнэн наҕараадаламмыта. 2013 сыллаахха «Көмүс мааска» Россия национальнай театральнай бириэмийэтин «Россия театральнай искусствотыгар кылаатын иһин» анал номинациятын лауреатынан буолбута. Хаҥалас улууһун, Саха Өрөспүүбүлүкэтин бочуоттаах гражданина